Ваљево

Valjevo to miasto położone w zachodniej Serbii. Jeśli jechaliście kiedyś pociągiem Belgrad-Bar to przejeżdżaliście przez Valjevo, jeśli jechaliście nad czarnogórskie morze samochodem to też pewnie przez Valjevo... 

My jednak bardzo często do Valjeva/ z Valjeva/ przez Valjevo docieraliśmy autostopem...

Od tego miasta równinny krajobraz północnej Serbii ustępuje miejsca miłym dla oka wzniesieniom, to valjevskie góry (pasmo Medvednik 1247m n.p.m., pasmo Jablanik 1247 m n.p.m pasmo Povlen 1346 m n.p.m, pasmo Maljen 1103 m n.p.m., pasmo Suvobor 864 m n.p.m.). Samo miasto położone jest na wysokości 185 m. n.p.m. 

Widok na miasto ze wzniesienia/parku Vidrak.

 

Przez miasto przepływa rzeka Kolubara, a na terenie miasta wpadają do niej Ljubostinja i Gradac. Gradac jako jedna z najczystszych rzek w Europie, jest jednym z ulubionych miejsc wypoczynku mieszkańców w upalne letnie dni, ale i w jesienne i zimowe weekendy.

Z prawej strony rzeki zachowała się z czasów tureckich stara część miasta - Tešnjar. Jest to przede wszystkim dość długa, brukowana ulica z zachowaną typową niską zabudową. Niestety jest w dość kiepskim stanie, gdyż do niedawna miasto nie było zainteresowane jej odnowieniem. Z tego co zaobserwowałam to się powoli zmienia. Niedługo Valjevo pokaże ten ogromny potencjał, który drzemie w tešniarskich zaułkach.

Mam tylko nadzieję, że nie zmieni się w bezduszną uliczkę pełną kawiarenek, a zachowa np. małe, stare pracownie starych zawodów (takich jak golibroda, strycharz, farbiarnia wełny, ręczny wyrób świec...).

Valjevo to miasto o dużym znaczeniu kulturalno-historycznym, zarówno w pod panowaniem tureckim, w czasie pierwszego i drugiego serbskiego powstania, obu wojen światowych, jak i bombardowań NATO. 

Doskonale obrazują to te trzy pomniki, na które można się natknąć w mieście. Pomnik Desanki Maksimović serbskiej poetki, Živojina Mišića serbskiego dowódcy w czasie wojen bałkańskich i I wojnie światowej, pomnik Stjepana Filipovića - jugosłowiańskiego bohatera narodowego...

Warto również wybrać się do pobliskich monastyrów Ćelije i Pustinja, zwiedzić muzeum narodowego z bardzo ciekawą i stosunkowo nowoczesną ofertą, muzeum serbskich powstań oraz najstarszy zachowany budynek w mieście - muselimov konak, jaskinię Petnica... lub wybrać się w góry góry góry :)

Tak jak od zawsze [ ;) ] jestem zakochana w Valjevie, jego atmosferze i wzniesieniach, tak i w tym wierszu Matije Bećkovića...

Кад дођеш у било који град Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Ако тај град случајно буде Ваљево Где сам и ја дошао Доћи ћеш путем којим си морао доћи Који пре тебе није постојао Него се с тобом родио Да идеш својим путем И сретнеш ону коју мораш срести На путу којим мораш ићи Која је била твој живот И пре него што си је срео И знао да постоји И она и град у који си дошао. Кад дођеш у било који град Одакле било Из Вељег Дубоког или Колашина Или ниоткуд сасвим свеједно Кад одеш од своје куће Било куда Само да што пре одеш И дођеш у било који град Рецимо у Ваљево Кад год да дођеш Доћи ћеш врло касно Јер се дуго путује Док дође у твој живот И ту се заувек заустави Она која је према теби кренула Из велике даљине Однекуд из Руског Јерусалима Са Кавказа из Пјатигорска У коме никад није била И звала се како се звала Рецимо Вера Павладољска И изгледала како је изгледала Како више нико на свету не изгледа. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Јер градови су увек далеко И у њих се долази из даљине А свако путовање се одужи Јер сви мисле једино о повратку Мада повратка нема А ко год одлучи да путује Мора кренути једног дана А кад год крене Кренуће у оно доба У које увек неко креће од куће Обично у недељу Кад си и ти кренуо А кад год је недеља Најчешће си у неком другом граду А у којем год да будеш Рецимо у Ваљеву Биће то једини град У коме си одувек био И чим си чуо њено име И пре него што си је срео Одувек си је знао И волео већ вековима. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Ако тај град случајно буде Ваљево Доћи ћеш кораком који двоструко одјекује Твојим и батом још некога Ко с тобом путује И глас му иде по ветру У дан необичан за то доба године Да ни сам нећеш бити сигуран Ни који је то град Ни који су твоји кораци Само ћеш познати онај глас Који не иде по ветру Него се јавља у теби У дан необичан за то доба године Кад није ни било време да будеш у Ваљеву У које си дошао као незнанац Не знајући никога Ни град ни Веру Павладољску Ни да се заволе највише Они што се знају најмање. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Свет ће постати успомена на њу И неће бити ни једног места на земљи Где те неће сачекивати Ни огледала у којем је нећеш видети Ни плаве косе која није њена Ни облака без њеног свиленог осмеха Запамтио је простор Гора и вода Онакву какву си је први пут видео У било којем граду Рецимо у Ваљеву У Карађорђевој улици Између Поште и Суда И ево наилази оно доба године Или твога живота Кад су све жене она И носе њену главу Али ни једна целу А она живи непозната међу људима Одмара се и од тебе и од свог имена Али ма где живела и ма ко била Знаћеш да је то она И да не може бити нико други Јер никог другог на твом свету нема. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Рецимо у Ваљево Окружиће те деца као сваког придошлицу И у целом граду нећеш познавати никог Јер су сви отишли И с тим би се некако помирио Али нико се не враћа Све је готово а још никога нема Нити има чврстих обећања Да ћемо се поново срести И то је оно што највише забрињава Па ипак човек није мање него вода Па вода не умире Нити је смрт нешто Што се на свету догађа први пут И да живимо хиљаде година Прошле би као једна Јер године су ту да дођу и оду Али све што је њино Није Вера Павладољска Која ти је дала што ни сама није имала И увек била помало у облацима И у њих се коначно преселила Али док ико иком чита ову песму Она се рађа све свиленијег осмеха И нема ништа са гробљем и смрћу. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Све ће ти бити однекуд познато Као пољубац већ даван некоме У град ко зна који Кад дођеш ко зна кад И ко зна откуд Или Вељег Дубоког или ниоткуд Сасвим свеједно Све ће ти бити исто као да ниси долазио И да уопште не постојиш Јер провиђење не жури И ништа не заборавља И не фали му ни маште ни идеја Да све повеже и испуни Као што је писано Само ти не би био исти И ништа не би било као што јесте Да је могло бити као што није Јер постоји само један град И само један долазак И само један сусрет И сваки је први и једини И никад пре ни после није се догодио И сви градови су један Делови једнога јединога града Града над градовима Града који си ти Према коме сви иду Да се сретну са тобом Добро је што си дошао Да се у то увериш Баш у Ваљеву И сретнеш Веру Павладољску А чим си је видео Одувек си је волео И унапред оплакивао растанак Који се збио Пре него што си је срео Јер постоји само један град И само једна жена И један једини дан И једна песма над песмама И једна једина реч И један град у коме си је чуо И једна уста која су је рекла А по свему како су је изговорила Знао си да је изговарају први пут И да можеш мирно склопити очи Јер си већ умро и већ васкрснуо И поновило се оно што никад није било. Кад дођеш у било који град А у било који град се долази врло касно Кад дођеш врло касно у било који град Ако тај град случајно буде Ваљево Где сам и ја дошао Доћи ћеш путем којим си морао доћи Који пре тебе није постојао Него се с тобом родио Да идеш својим путем И сретнеш ону коју мораш срести На путу којим мораш ићи Која је била твој живот И пре него што си је срео И знао да постоји И она и град у који си дошао.

Gdy przybędziesz do pewnego miasta Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Jeśli przypadkowo miastem tym będzie Valjevo Gdzie i ja przyjechałem Przyjedziesz drogą którą musiałeś przybyć Która nie istniała przed tobą Ale się z tobą rodziła Abyś szedł swoja droga I spotkał tę którą musisz spotkać Na drodze którą musisz iść Która była twoim życiem I nawet zanim ją spotkałeś I wiedziałeś że istnieje I ona i miasto gdzie przyjechałeś Gdy przybędziesz do pewnego miasta Skądkolwiek Z Velje Duboko lub Kolašina Lub z nikąd wszystko jedno Gdy odjedziesz ze swego domu Dokądkolwiek Aby jak najszybciej odejść I przybędziesz do pewnego miasta Choćby Valjeva Kiedy bądź nie przyjedziesz Przybędziesz bardzo późno Bo długo się podróżuje Dopóki nie przybędzie w twoim życiu I tutaj na zawsze zostanie Ta która wyruszyła w twą stronę Z bardzo daleka Skądś z Rosyjskiej Jerozolimy Z Kaukazu z Piatgorska Gdzie nigdy nie była I nazywała się jak się nazywała Choćby Vera Pavladoljska I wyglądała jak wyglądała Jak nikt więcej na świecie nie wygląda Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Bo miasta są zawsze daleko I przybywa się do nich z daleka A każda podróż przedłuża się Bo wszyscy myślą jedynie o powrocie Chociaż powrotu nie ma A ktokolwiek postanowi podróżować Musi wyruszyć pewnego dnia A kiedy bądź nie wyruszy Wyruszy  w tym czasie W którym i ty wyruszyłeś Zwykle w niedzielę Gdy i ty wyruszyłeś A kiedy tylko jest niedziela Najczęściej jesteś w jakimś innym mieście A w którymkolwiek byś nie był Choćby w Valjevie Będzie to jedyne miasto W którym od zawsze byłeś A czym usłyszałeś jej imię Nawet zanim ją spotkałeś Od zawsze ją znałeś I kochałeś od wieków Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Jeśli przypadkowo miastem tym będzie Valjevo Przybędziesz krokiem który postukuje podwójnie Odgłosem twoich kroków i jeszcze kogoś Kto z tobą podróżuje I jego glos rozchodzi się na wietrze W dzień niezwykły na te porę roku Że ty sam nie będziesz pewny Jakie to miasto Ani które kroki są twoje Tylko poznasz ten glos Który nie rozchodzi się na wietrze Ale odzywa się w tobie W dzień niezwykły na tę porę roku Gdy to nie był czas żebyś był w Valjevie Do którego przybyłeś nie znając Nie znając nikogo Ani miasta ani Very Pavladolskiej Ani że pokochają się najbardziej Ci którzy najmniej się znają Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Świat stanie się jej wspomnieniem I nie będzie ani jednego miejsca na ziemi Gdzie nie będzie czekać na ciebie Ani lustra w którym nie będziesz widział Jasnych włosów które należą do niej Ani obłoku bez jej łagodnego uśmiechu I przestrzeń ją zapamiętała Góra i woda Taką jaką ją pierwszy raz widziałeś W pewnym mieście Choćby w Valjevie Na ulicy Karadżordża Obok poczty i sądu I oto nadchodzi ta pora roku Lub pora w twoim życiu Kiedy wszystkie kobiety to ona  noszą jej głowę Ale żadna całą A ona żyje nieznana miedzy ludźmi Odpoczywa od ciebie i swego imienia A gdziekolwiek będzie kimkolwiek będzie Będziesz wiedział że to ona I nie może być kimś innym Bo nikogo innego na twym świecie nie ma Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Choćby Valjeva Otoczą cię dzieci jak każdego przybysza I w całym mieście nie będziesz znal nikogo Bo wszyscy odeszli I z tym byś się jakoś pogodził Ale nikt nie wraca Wszystko skończone a jeszcze nikogo nie ma I nie ma trwałych obietnic Ze się znów spotkamy I to jest to co najbardziej niepokoi W końcu człowiek nie znaczy mniej niż woda A woda nie umiera A i śmierć nie jest czymś Co się zdarza po raz pierwszy na świecie Gdybyśmy nawet żyli tysiąc lat Przeszły by jak jeden rok Bo lata są tu by przybyć i odejść Ale wszystko co jest ich Nie jest Verą Pavladoljską Która dala ci to czego sama nie miała I zawsze żyła trochę w chmurach I tam się w końcu przeniosła Ale dopóki ktoś czyta komuś tę pieśń Rodzi się z jeszcze łagodniejszym uśmiechem Daleka od grobu od śmierci Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Wszystko będzie ci skądś znajome Jak pocałunek dawany już komuś Do miasta kto wie jakiego Gdy przybędziesz kto wie kiedy I kto wie skąd Z Velje Duboko lub skądś Wszystko jedno Wszystko będzie tak samo jakbyś nie przyjechał I jakbyś w ogóle nie istniał Bo przeczucie się nie spieszy I niczego nie zapomina I nie brak mu wyobraźni ani zamysłów By wszystko powiązać i wypełnić Jak jest napisane Tylko ty nie były byś taki sam I nic nie było by takim jakim jest Żeby mogło być takim jakim nie jest Bo istnieje tylko jedno miasto I tylko jeden przyjazd I tylko jedno spotkanie I każde jest pierwsze i jedyne I nigdy wcześniej ani później się nie zdarzyło I wszystkie miasta są jednym Częściami jednego jedynego miasta Miasta nad miastami Miasta którym jesteś ty Do którego wszyscy zmierzają By spotkać się z tobą Dobrze że przyjechałeś Aby się o tym przekonać Właśnie w Valjevie I spotkać Verę Pavladoljską A skoro ja zobaczyłeś Od zawsze ją kochałeś I z góry opłakiwałeś rozstanie Które wydarzyło się Zanim ją spotkałeś Bo istnieje tylko jedno miasto I tylko jedna kobieta I jeden jedyny dzień I jedna pieśń nad pieśniami I jedno jedyne słowo I jedno miasto w którym je słyszałeś I jedne usta które je wyrzekły A po tym jak je wypowiedziały Wiedziałeś ze wypowiadają je po raz pierwszy I że możesz ze spokojem zamknąć oczy Bo już umarłeś i już zmartwychwstałeś I powtórzyło się to czego nigdy nie było Gdy przybędziesz do pewnego miasta A do pewnych miast przyjeżdża się bardzo późno Gdy przybędziesz bardzo późno do pewnego miasta Jeśli przypadkowo miastem tym będzie Valjevo Gdzie i ja przyjechałem Przyjedziesz drogą którą musiałeś przybyć Która nie istniała przed tobą Ale się z tobą rodziła Abyś szedł swoja droga I spotkał tę którą musisz spotkać Na drodze którą musisz iść Która była twoim życiem I nawet zanim ją spotkałeś I wiedziałeś że istnieje I ona i miasto gdzie przyjechałeś

* Tekst wiersza w tłumaczeniu: Marta Anna Pawlicka

Пасуљ пребранац

Fasola po serbsku to bardzo proste, a jakże smaczne danie. Tak naprawdę to każdy ma swój przepis na пасуљ (czyt. pasulj). Jedni gotują fasolę z żeberkami świeżymi lub wędzonymi, inni dodają wędzoną golonkę, kiełbasę, no ale to nie w czasie postu... Ja za każdym razem gotuję go inaczej bo zawsze "na oko". Najbardziej lubię wersję пребранац (czyt. prebranac) czyli gotowaną-zapiekaną fasolę, inni preferują formę gęstej zupy. Ponieważ zbliża się Bożonarodzeniowy post przepis będzie jak znalazł.

Czas start!

Przepis na oko wygląda tak:

fasoli ile chcecie - np. 500g (najlepiej kolorowej fasoli lub dużej białej)

cebuli dużo - np. 5sztuk

marchewka - np. 2 sztuki

pietruszka, seler

przyprawy (liść laurowy, sól, pieprz, majeranek, papryka ostra)

Najlepiej zostawić fasolę by odstała przez noc w wodzie. Ja tym razem o tym zapomniałam i fasola stała w wodzie 2-3 godziny.

Zalewamy fasolę zimną wodą i gotujemy 30 minut i wylewamy pierwszą wodę. Następnie zalewamy fasolę ciepłą wodą i gotujemy na małym ogniu dopóki nie będzie miękka . W tak zwanym międzyczasie dodajemy marchewkę pokrojoną w talarki, pietruszkę, selera i przyprawy. Cebulę posiekaną drobno lub w talarki smażymy na złoty kolor.

Gdy fasola jest już miękka wyjmujemy i wyrzucamy pietruszkę i seler przesypujemy ją do naczynia żaroodpornego przekładając smażoną cebulą, można dodać ze trzy ząbki czosnku, podlać ciepła wodą lub wodą z gotowania. Wstawiamy do piekarnika na godzinę, na 200 stopni. Gdy się zapiecze można podawać.

Tym razem miałam drobną białą fasolę i przygotowałam małą ilość псуља na jeden obiad, zwykle to danie przygotowuje się w bardzo dużej ilości. zapiekany pasulj można jeść zarówno na ciepło jak i na zimno.

Zachęcam do eksperymentów z fasolą :)

Smacznego - Пријатно

Dodano 06.01.2012

Czas świąteczny, w który właśnie wkraczamy w Serbii jest dobrą okazją do podpatrzenia sekretów kuchni doświadczonej kucharki.

Prebranac - trochę inny przepis 

Fasolę w naczyniu żaroodpornym lub brytfance zalewamy dużą ilością wody. Wstawiamy do piekarnika, gdy woda wyparuje lub ją upije fasola dodajemy marchewkę pokrojoną w talarki. Następnie bardzo dużą ilość cebuli smażymy w garnuszku, dodajemy paprykę (słodką lub ostrą) i taką cebulę dodajemy do fasoli w ostatnim etapie gotowania-zapiekania, tak by się nie rozpadła.

Tak przygotowany prebranac wygląda tak:

Tomislav

Jest taka postać w Nowym Sadzie, bez której znajomości nie można powiedzieć, że się zna to miasto i jest się jego częścią :)

Mowa tu o sympatycznym, brodatym mężczyźnie na rowerze, z aparatem fotograficznym, a w sezonie letnim kotem na ramieniu (wtedy jest prawdziwym lądowym piratem na rowerze), w sezonie jesiennym w odblaskowej kamizelce. Toma, bo o nim mowa jest takim dobrym duchem, nazwijmy to tak, nowosadzkiej awangardy kulturowej. Pojawia się i znika. Wydawać się może, że nie ma takiego wydarzenia kulturalnego masowego czy underground, na którym nie byłby obecny Photo Toma. Tak bo Toma nie rozstaje się ze swoim aparatem. Często robi zdjęcia zupełnie przypadkowe, w swoim awangardowym stylu zdjęć z jednej ręki, z charakterystycznymi nieostrościami, zdjęciami robionymi w seriach po kilkanaście sztuk, wykonując przy tym wręcz akrobatyczne figury. W jednej z naszych rozmów odkrył mi sekret swoich zdjęć : "To nie ja robię zdjęcia, a obiektyw..." dalej nastąpiła bardzo skomplikowana filozoficzna argumentacja, której nie jestem w stanie przytoczyć. Jak to można przeczytać na stronie nowosadzkiego fotografa posiada w swojej kolekcji ok. czterdzieści płyt dvd ze swoimi zdjęciami, jednak myślę że ta liczba jest zdecydowanie większa.

Warto przy okazji pobytu w NS mieć oczy szeroko otwarte i spróbować poznać tę postać. Toma jest bardzo towarzyski i z chęcią zrobi wam zdjęcie, a i kto wie może oprowadzi po ciekawych nieprzewodnikowych miejscach w swoim mieście? 

1011 kilometrów

Back in Novi Sad!

 Dziś będzie jeszcze w duchu powrotów i podróży.

Trasę Nowy Sad - Warszawa można przebyć na kilka sposobów, pociągiem, autobusem, samolotem, stopem, rowerem albo po prostu samochodem. Tak też w większości przypadków przebywamy nasze 1000km. Koszt za benzynę: 90 euro w jedną stronę.

W zależności od pory roku, pogody, stanu wypoczęcia i wielu innych czynników czas podróży to od 12 do 24 godzin :) Od czasu do czasu zanocujemy w połowie drogi gdzieś na Słowacji, wtedy podróż trwa dłużej ale jest mniej męcząca. Zdarza się, że docieramy do Warszawy w porze porannych korków i nasze ostatnie 45 minut podróży zamienia się w 3 godziny...

Ta 24 godzinna podróż przydarzyła nam się gdy w grudniu przed świętami postanowiliśmy jechać bez noclegu... na Słowacji w środku nocy i gór, spadł śnieg...bez wdawania się w szczegóły powiem, że już nie wpadamy na takie mądre pomysły i zimą wybieramy i polecamy samolot.

 

 Nie mamy konkretnej utartej trasy. Wiemy, że jedziemy na północ, zaliczamy Węgry, Słowację i fruu przez Polskę. Czasem jedziemy autostradą, a innym razem mało uczęszczanymi drogami, przez wsie i małe miasteczka. W wytyczaniu nowych tras pomaga nam zarówno tradycyjna mapa, czekolada, jak i nowoczesny gps. 

foto by www.foto.sneg.rs

Zdarza się, że zbaczamy z kursu by zobaczyć coś nowego lub zrobić kilka zdjęć (kilka takich zboczeń i czas podróży wydłuża się o godzinkę-dwie).

 Ważnym elementem długiej podróży jest posilanie się, termos z gorącą wodą, kawa i przyjazna atmosfera :)

Zwykle z Warszawy wyruszamy zapakowani po brzegi, nasze rzeczy plus resztki moich gratów (zostały jeszcze dwa pudła) i jedzenie (ser żółty, kawa w ziarnach, przyprawy, słodycze Wedla...). Tym razem kontrolę na granicy zainteresowały moje torebki (podejrzenie, że nowe...a mają ze trzy lata) oraz wazon zrobiony z łuski od pocisku artyleryjskiego -pamiątka taty z okresu wojskowego- "Proszę Pani, a co to jest? - zapytał pan na granicy trzymając w rękach duży kawałek metalu - "wazon, wazon na kwiaty" - odpowiedziałam lekko zdezorientowana i zastanawiałam się czy nie nabierze podejrzeń gdy zauważy, że wazon ma w swoim dnie dziurę... 

Gdy podróż się przedłuża można spróbować (tak w moim przypadku spróbować, dlatego jestem kiepskim kierowcą-zamiennikiem) zasnąć lub odnaleźć nową, wygodną pozycję do siedzenia-leżenia w samochodzie.

Uff następna taka podróż na wiosnę :) Szerokiej drogi!